Screeningsbureaus spinnen garen bij opkomst AI, nepdiploma’s en personeelstekorten

Screeningsbureaus groeien snel door opkomst AI, nepdiploma’s en tekorten aan personeel

Screeningsbureaus bestaan al langer, maar door de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) en recente gevallen van diploma­fraude groeien zij sneller dan ooit. Werkgevers besteden steeds vaker antecedentenonderzoek – ook wel pre-employment screening genoemd – uit om zekerheid te krijgen over sollicitanten.

Toenemende argwaan door AI en diploma­fraude

Werkgevers hanteren steeds vaker het motto: vertrouwen is goed, maar controle is beter. De komst van AI maakt het vervalsen van documenten eenvoudiger, waardoor diploma’s en cv’s sneller kunnen worden gemanipuleerd.

De argwaan werd recent nog versterkt door de ontdekking van een handel in valse certificaten in de zorg. Uit een onderzoek bleek dat ruim 400 zorgmedewerkers met nagemaakte diploma’s aan het werk konden gaan. Zonder de juiste ervaring of opleiding verzorgden zij onder meer ouderen en gehandicapten. Dit schandaal maakte pijnlijk duidelijk hoe groot de risico’s zijn wanneer diploma’s niet gecontroleerd worden.

Praktijkvoorbeeld: AI maakt diploma­fraude makkelijk

Met moderne AI-software is het tegenwoordig mogelijk om in enkele minuten een diploma te genereren dat nauwelijks van echt te onderscheiden is. Denk aan een sollicitant die beweert verpleegkundige te zijn en via een AI-tool een realistisch uitziend diploma van een hogeschool laat maken. Het document bevat watermerken en echtheidskenmerken die voor een niet-gespecialiseerde werkgever moeilijk te ontmaskeren zijn.

Een screeningsbureau kan in zo’n geval direct contact opnemen met de onderwijsinstelling om de echtheid van het diploma te verifiëren. Zo wordt snel duidelijk of het document klopt of vals is.

Groei van screeningsbureaus en antecedentenonderzoek

Cijfers van de Kamer van Koophandel laten zien dat het aantal geregistreerde screeningsbedrijven in vijf jaar tijd flink is toegenomen: van 268 in 2020 naar 353 in 2025. Deze groei onderstreept hoe screeningsbureaus inspelen op de zorgen van werkgevers.

Volgens Harm Voogt, directeur van Disa Global Solutions (voorheen Validata), vragen inmiddels niet alleen zorginstellingen om screening, maar ook banken en advocatenkantoren. “Uiteindelijk wil ieder bedrijf weten of een sollicitant wel is wie hij zegt dat hij is.”

In de praktijk gaat het hierbij om antecedentenonderzoek, internationaal beter bekend als pre-employment screening. Dat omvat controles van diploma’s, werkervaring, identiteitsdocumenten, VOG’s en registraties, maar soms ook aanvullende checks op integriteit of sociale media.

Uitbesteden van controles

Hoewel werkgevers een deel van deze controles zelf kunnen doen, kiezen velen ervoor dit uit te besteden. Het proces is namelijk tijdrovend en brengt veel administratieve lasten met zich mee. Screeningsbureaus nemen dat werk over en bieden pakketten op maat.

Personeelstekorten vergroten risico’s

Het probleem speelt extra op in een tijd waarin bijna iedere sector kampt met personeelstekorten. De druk om vacatures snel te vullen is groot, waardoor werkgevers soms minder kritisch kijken naar cv’s of diploma’s. Die haast en werkdruk maken het voor ‘valsspelers’ eenvoudiger om toch een baan te krijgen waarvoor zij eigenlijk niet gekwalificeerd zijn. Juist daardoor groeit de behoefte aan onafhankelijke screening.

Privacy en wettelijke kaders

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) waarschuwt dat screening alleen is toegestaan bij een ‘gerechtvaardigd belang’. Bovendien moeten sollicitanten en werknemers altijd vooraf worden geïnformeerd. De balans tussen de behoefte van werkgevers aan zekerheid en het recht van werknemers op privacy blijft daarmee een belangrijk aandachtspunt.

Bron: AD.nl